ကောင်းမွန်သော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာသန့်ရှင်းမှု (Personal Hygiene) ဟာ ရောဂါပိုးမွှားများ ကူးစက်ပြန့်ပွားခြင်းကို ကာကွယ်ရန်နဲ့ ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် အခြေခံအကျဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံး အလေ့အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ကောင်းမွန်တဲ့ သန့်ရှင်းမှုရှိခြင်းဟာ ကူးစက်ရောဂါများ၊ အရေပြားပိုးဝင်ခြင်းနဲ့ အနံ့ဆိုးထွက်ခြင်းတို့ကို ကာကွယ်ပေးတဲ့အပြင် မိမိကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုနဲ့ လူမှုဆက်ဆံရေးကိုလည်း ပိုမိုကောင်းမွန်စေပါတယ်။
လက်ဆေးခြင်း၊ ရေချိုးခြင်း၊ သွားတိုက်ခြင်း၊ လက်သည်းသန့်ရှင်းခြင်းနဲ့ သန့်ရှင်းတဲ့ အဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်ခြင်းတို့ဟာ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ သန့်ရှင်းမှုရဲ့ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ကလည်း လက်ဆေးခြင်းကို ရောဂါကူးစက်မှုကို လျှော့ချရန် အထိရောက်ဆုံး ကျန်းမာရေးအစီအမံတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပါတယ်။ ကိုဗစ်-၁၉ (COVID-19) ကပ်ရောဂါကာလအတွင်းမှာဆိုရင်လည်း လက်ဆေးခြင်းရဲ့ အရေးပါမှုကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ထပ်လောင်းသတိပြုမိလာကြပြီး ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်းကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
🌟 ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ သန့်ရှင်းမှု၏ အကျိုးကျေးဇူးများ
- ရောဂါကာကွယ်ပေးခြင်း – ပုံမှန်ရေချိုးခြင်းနဲ့ သန့်စင်ခြင်းဟာ အရေပြားပေါ်ရှိ ဘက်တီးရီးယားများ၊ မှိုပိုးများ (Fungus) နဲ့ အညစ်အကြေးများကို ဖယ်ရှားပေးပြီး ဝက်ခြံ၊ အရေပြားရောင်ရမ်းခြင်းနဲ့ မှိုပိုးဝင်ခြင်းတို့ကို ကာကွယ်ပေးပါတယ်။ ကောင်းမွန်တဲ့ သန့်ရှင်းမှု အလေ့အကျင့်များဟာ ကိုယ်ခံအားစနစ် အားနည်းသူများ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုများနဲ့ ကလေးငယ်များကို ရောဂါကူးစက်မှုမှ များစွာ ကာကွယ်ပေးပါတယ်။
- ခံတွင်းကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်ခြင်း – တစ်နေ့ နှစ်ကြိမ် သွားတိုက်ခြင်းနဲ့ သွားပွတ်ကြိုး (Floss) အသုံးပြုခြင်းဟာ သွားပိုးစားခြင်း၊ သွားဖုံးရောဂါနဲ့ ခံတွင်းအနံ့ဆိုးထွက်ခြင်းတို့ကို ကာကွယ်ပေးပါတယ်။
- ယုံကြည်မှု တိုးစေခြင်း – သန့်ရှင်းသပ်ရပ်စွာ နေထိုင်ခြင်းဟာ မိမိကိုယ်ကိုယ် တန်ဖိုးထားမှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး လူမှုဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုယုံကြည်မှုရှိစေပါတယ်။
✅ သန့်ရှင်းမှုထိန်းသိမ်းရန် အခြေခံအလေ့အကျင့် (၆) ခု
၁။ လက်ဆေးပါ – ဆပ်ပြာနဲ့ ရေကိုအသုံးပြု၍ အနည်းဆုံး စက္ကန့် (၂၀) ခန့် လက်ဆေးခြင်းဟာ လက်ပေါ်ရှိ ရောဂါပိုးအများစုကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ပါတယ်။ ဆပ်ပြာမရရှိနိုင်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ အယ်လ်ကိုဟော ၆၀% အနည်းဆုံး ပါဝင်တဲ့ လက်သန့်ဆေးရည် (Hand Sanitizer) ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
၂။ ရေမှန်မှန်ချိုးပါ – နေ့စဉ် ရေချိုးခြင်းဟာ အရေပြားပေါ်ရှိ ချွေး၊ အညစ်အကြေးနဲ့ ဘက်တီးရီးယားများကို ဖယ်ရှားပေးပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်အနံ့ဆိုး ကာကွယ်ရန် ဆပ်ပြာ (သို့မဟုတ်) ကိုယ်တိုက်ဆပ်ပြာရည်ကို အသုံးပြုပါ။
၃။ သွားမှန်မှန်တိုက်ပါ – တစ်နေ့ နှစ်ကြိမ် (မနက်ပိုင်းနှင့် ညအိပ်ရာမဝင်မီ) ဖလိုရိုက် (Fluoride) ပါဝင်သော သွားတိုက်ဆေးဖြင့် သွားတိုက်ပါ။ သွားကြားရှိ ဂျိုးများကို သန့်စင်ရန် သွားပွတ်ကြိုးကို တစ်နေ့တစ်ကြိမ် အသုံးပြုပါ။
၄။ လက်သည်းညှပ်ပါ – လက်သည်းများကို တိုတိုနှင့် သန့်ရှင်းအောင်ထားပါ။ လက်သည်းအောက်တွင် ဘက်တီးရီးယားများ စုပုံခိုအောင်းနိုင်တာကြောင့် လက်သည်းအောက်ကိုပါ သေချာစွာ သန့်စင်ပါ။
၅။ အဝတ်အစား လဲလှယ်ပါ – နေ့စဉ် သန့်ရှင်းသော အတွင်းခံနှင့် အဝတ်အစားများကို ဝတ်ဆင်ပါ။ ချွေးစိုနေသော အဝတ်အစားများကို ချက်ချင်းလဲလှယ်ပါ။
၆။ ခေါင်းလျှော်ပါ – ဆံပင်ကို ပုံမှန်ဆေးကြောခြင်းဖြင့် ဆံပင်နှင့် ဦးရေပြားပေါ်ရှိ ဘက်တီးရီးယားများနှင့် အညစ်အကြေးများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ပါတယ်။
⏱️ မဖြစ်မနေ လက်ဆေးသင့်သည့် အချိန်များ
- အစားအစာ မပြုလုပ်မီနှင့် မစားမီ
- အိမ်သာသုံးပြီးနောက်
- နှာချေ / ချောင်းဆိုးပြီးနောက်
- အမှိုက်ကိုင်တွယ်ပြီးနောက်
- အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကို ကိုင်တွယ်ပြီးနောက်
- ဖျားနာနေသူကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီးနောက်
- အပြင်မှ ပြန်လာပြီးနောက်
- လက်ဖြင့် မျက်လုံး၊ နှာခေါင်း (သို့မဟုတ်) ပါးစပ်ကို မထိတွေ့မီ
🧼 မှန်ကန်သော လက်ဆေးနည်း အဆင့်ဆင့် လက်ကို ရေဖြင့် စိုစွတ်အောင်လုပ်ပြီး ဆပ်ပြာကို လုံလောက်စွာယူပါ။ ထို့နောက် အောက်ပါအတိုင်း အနည်းဆုံး စက္ကန့် (၂၀) ခန့် ပွတ်တိုက်ဆေးကြောပါ –
၁။ လက်ဖဝါးချင်း ပွတ်တိုက်ပါ
၂။ လက်ဖမိုးနှင့် လက်ချောင်းကြားများကို ပွတ်တိုက်ပါ
၃။ လက်ချောင်းအတွင်းပိုင်းကို အပြန်အလှန် ပွတ်တိုက်ပါ
၄။ လက်ချောင်းဆစ်များကို လက်ဖဝါးနှင့် ပွတ်တိုက်ပါ
၅။ လက်မကို လက်ဖဝါးဖြင့် ဝိုင်းပွတ်ပါ
၆။ လက်ချောင်းထိပ်များကို လက်ဖဝါးနှင့် ပွတ်တိုက်ပါ
၇။ လက်ကောက်ဝတ်ကိုပါ ဆေးကြောပါ
ထို့နောက် ရေဖြင့် ကောင်းစွာဆေးချပြီး သန့်ရှင်းသော မျက်နှာသုတ်ပဝါ (သို့မဟုတ်) တစ်ရှူး (Paper towel) ဖြင့် ခြောက်သွေ့အောင် သုတ်ပါ။
ကိုးကားချက်များ
– Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2024). Handwashing: Clean Hands Save Lives
https://www.cdc.gov/clean-hands/about/index.html
– World Health Organization (WHO). (2024). WHO highlights importance of hand hygiene for patient safety
– Mayo Clinic. (2025).Hand-washing: Do’s and don’ts
https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/hand-washing/art-20046253
– UNICEF. (2021). Key barriers to handwashing in Myanmar https://www.unicef.org/myanmar/stories/key-barriers-handwashing-myanmar
– UNICEF. (2020). Handwashing: A Family Habit
https://www.unicef.org/myanmar/stories/handwashing-family-habit
– World Health Organization (WHO). (2009). WHO guidelines on hand hygiene in health care
https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/44102/9789241597906_eng.pdf
– American Dental Association. (2024). Brushing Your Teeth
https://www.ada.org/resources/community-initiatives/action-for-dental-health/brushing-your-teeth
– National Institute of Dental and Craniofacial Research. (2024). Oral Hygiene
https://www.nidcr.nih.gov/health-info/oral-hygiene
သတိပေးချက်: ဤဘလော့ဂ်သည် Grace Win ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အသိပညာပေး အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများသည် ပညာပေး ရည်ရွယ်ချက်အတွက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်း သို့မဟုတ် ကုသမှုကို အစားထိုးရန် မရည်ရွယ်ပါ။ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများအတွက် ကျွမ်းကျင်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။