ဆေးရွက်ကြီးသုံးစွဲခြင်းဟာ ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုအတွက် အဓိကကျပြီး ကာကွယ်တားဆီးနိုင်တဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု စုစုပေါင်းရဲ့ ၁၅.၁ ရာခိုင်နှုန်း (၃.၃ သန်းခန့်) ဟာ ဆေးရွက်ကြီးသုံးစွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) နဲ့ ကင်ဆာသုတေသနဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာအေဂျင်စီ (IARC) တို့၏ လေ့လာမှုအရ သိရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အမျိုးသားများတွင် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကအကြောင်းအရင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဆေးလိပ်မီးခိုးတွင် ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်သော ဓာတုပစ္စည်းပေါင်း ၆၉ မျိုးကျော် ပါဝင်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ DNA ကို တိုက်ရိုက်ပျက်စီးစေကာ ဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကြီးထွားလာစေပါတယ်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းနဲ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ညီညွတ်သော အစားအသောက်များ စားသုံးခြင်းဖြင့် ဆေးလိပ်၏ ဆိုးကျိုးများကို ပျက်ပြယ်အောင် မပြုလုပ်နိုင်ပါ။
ဆေးရွက်ကြီးက ဘယ်လိုကင်ဆာတွေကို ဖြစ်စေသလဲ
ဆေးရွက်ကြီးသုံးစွဲခြင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အများအပြားတွင် ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်ပါသည် –
- ပါးစပ်၊ လည်ချောင်း၊ အသံကြိုးအိမ်၊ အစာပြွန်၊ အစာအိမ်၊ အသည်း၊ ပန်ကရိယ
- ကျောက်ကပ်၊ ဆီးအိမ်၊ သားအိမ်ခေါင်း၊ အူမကြီးနှင့် စအိုလမ်းကြောင်း
- စူးရှသော myeloid သွေးကင်ဆာ (AML) စသည်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဆေးရွက်ကြီးက ကင်ဆာကို ဘယ်လိုဖြစ်စေသလဲ
- ဆေးလိပ်မီးခိုးတွင် ပါဝင်တဲ့ ကင်ဆာဖြစ်စေသည့် ဓာတုပစ္စည်းများသည် ဆဲလ်အတွင်းရှိ DNA ကို တိုက်ရိုက်ပျက်စီးစေပြီး ဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ ကြီးထွားလာစေပါတယ်။
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ခုခံအားစနစ်ကို အားနည်းစေပြီး ကင်ဆာဆဲလ်များကို တိုက်ထုတ်ရန် ခက်ခဲစေပါတယ်။
- တဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့ရှူရှိုက်ခြင်း (Secondhand Smoke): ဆေးလိပ်မသောက်သော်လည်း အခြားသူများသောက်သော ဆေးလိပ်ငွေ့ကို ရှူရှိုက်မိခြင်းဟာ အဆုတ်ကင်ဆာ၊ နှလုံးရောဂါနဲ့ အခြားသော ရောဂါများကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးများ
မည်သည့်အသက်အရွယ်တွင်ဖြစ်စေ ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းသည် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးပါတယ် –
- ၅ နှစ်မှ ၁၀ နှစ်အကြာ: ပါးစပ်၊ လည်ချောင်းနှင့် အသံကြိုးအိမ် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ ထက်ဝက်ကျဆင်းစေပါတယ်။
- ၁၀ နှစ်အကြာ: အဆုတ်ကင်ဆာ သေဆုံးနှုန်းဟာ ဆက်လက်သောက်သူများရဲ့ ထက်ဝက်ခန့်သာ ရှိတော့ပြီး ဆီးအိမ်၊ အစာပြွန်နှင့် ကျောက်ကပ် ကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေလည်း ကျဆင်းစေပါတယ်။
- ၁၀ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်အကြာ: အဆုတ်ကင်ဆာ၏ ဆက်စပ်အန္တရာယ် ထက်ဝက်ကျဆင်းစေပါတယ်။
ကင်ဆာကာကွယ်ရေး အဓိကအချက်များ
WHO နဲ့ IARC တို့၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအရ ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု စုစုပေါင်း၏ ၇.၁ သန်း ဟာ ကာကွယ်၍ရနိုင်သော အကြောင်းရင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေပါတယ်။
ထိပ်တန်း ကာကွယ်နိုင်သော အကြောင်းရင်းများ:
- ဆေးရွက်ကြီးသုံးစွဲခြင်း – ၃.၃ သန်း
- ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း (HPV၊ Helicobacter pylori) – ၂.၃ သန်း
- အရက်သောက်သုံးခြင်း – ၇၀၀,၀၀၀ ခန့်
ကင်ဆာကာကွယ်ရန်အတွက် သော့ချက်အချက်များ:
- စီးကရက်၊ ဆေးပြင်းလိပ်၊ ဆေးရွက်ကြီးဝါးခြင်း၊ အီးစီးကရက် (E-cigarette) နှင့် ဗေပ် (Vapes) အစရှိသည့် ဆေးရွက်ကြီးထုတ်ကုန် အားလုံးကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။
ကိုးကားချက်များ
– World Health Organization, & International Agency for Research on Cancer. (2026). Global and regional cancer burden attributable to modifiable risk factors. Nature MedicineCited in BMJ, MedEdge MEA, and ASCO Post.
– Centers for Disease Control and Prevention. (2025). Tobacco and Cancer
https://www.cdc.gov/cancer/risk-factors/tobacco.html
– World Health Organization. (2025). Effects of tobacco on health
https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/effects-of-tobacco-on-health
– MyHealth Alberta. (2024). Lifestyle Changes That May Help Prevent Cancer
https://myhealth.alberta.ca/Health/medications/pages/conditions.aspx?hwid=abj7482
– National Cancer Institute. (2026).Cigarette Smoking: Health Risks and How to Quit (PDQ®)
https://www.cancer.gov/about-cancer/causes-prevention/risk/tobacco/quit-smoking-hp-pdq
သတိပေးချက်: ဤဘလော့ဂ်သည် Grace Win ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အသိပညာပေး အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများသည် ပညာပေး ရည်ရွယ်ချက်အတွက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်း သို့မဟုတ် ကုသမှုကို အစားထိုးရန် မရည်ရွယ်ပါ။ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများအတွက် ကျွမ်းကျင်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။