အယ်လ်နီညို (El Niño) ဆိုတာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း အပူပိုင်းဒေသ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အပူချိန် ပုံမှန်ထက် မြင့်တက်လာခြင်းနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကမ္ဘာ့ဒေသအများအပြားမှာ ရာသီဥတုပုံစံတွေ ပြောင်းလဲစေနိုင်တဲ့ သဘာဝရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

အယ်လ်နီညို ဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဒေသအလိုက် အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်း၊ မိုးရွာသွန်းမှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ ရေလွှမ်းမိုးခြင်း စတဲ့ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီလို ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုတွေက လူတွေရဲ့ ကျန်းမာရေး၊ အစားအစာနဲ့ ရေရရှိနိုင်မှုအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။

အယ်လ်နီညို ဖြစ်ရင် ဘာတွေ ဖြစ်လာနိုင်လဲ?

၁။ အပူချိန် မြင့်တက်ခြင်း

အယ်လ်နီညို ဖြစ်စဉ်နဲ့အတူ ဒေသအချို့မှာ ပုံမှန်ထက် ပိုမိုပူပြင်းတဲ့ ရာသီဥတု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။ အပူချိန် အလွန်မြင့်တက်လာတဲ့အခါ အပူဒဏ်ကြောင့် မူးဝေခြင်း၊ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်ခြင်း၊ အပူလွန်ကဲခြင်း (Heat Stress) စတဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် သက်ကြီးရွယ်အိုများ၊ ကလေးငယ်များ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်များနဲ့ နာတာရှည်ရောဂါရှိသူများမှာ ပိုမိုဂရုစိုက်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

၂။ မိုးခေါင်ခြင်းနှင့် ရေရှားပါးမှု

ဒေသအချို့မှာ အယ်လ်နီညိုကြောင့် မိုးရွာသွန်းမှု လျော့နည်းပြီး မိုးခေါင်ခြင်းနဲ့ ရေရှားပါးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။

သန့်ရှင်းတဲ့ သောက်သုံးရေ မလုံလောက်တဲ့အခါ တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သလို ရေနဲ့အစားအစာကတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကိုလည်း မြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ်။

၃။ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းနှင့် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်း

အယ်လ်နီညိုရဲ့ သက်ရောက်မှုက ဒေသတိုင်းမှာ တူညီတာမဟုတ်ဘဲ အချို့ဒေသတွေမှာ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်းနဲ့ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းတွေ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါတယ်။

ရေလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် သောက်သုံးရေအရင်းအမြစ်တွေ ညစ်ညမ်းနိုင်ပြီး ရေနဲ့အစားအစာကတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်တက်နိုင်ပါတယ်။ ထို့အပြင် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများနဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်တွေ ထိခိုက်ပါက ဆေးကုသမှုရရှိဖို့လည်း အခက်အခဲ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

၄။ ခြင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများ

အပူချိန်၊ မိုးရွာသွန်းမှုနဲ့ စိုထိုင်းဆ ပြောင်းလဲမှုတွေက ခြင်တွေ ပေါက်ဖွားရှင်သန်နိုင်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေတွေကို ပြောင်းလဲစေနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒေသအလိုက် သွေးလွန်တုပ်ကွေး (Dengue)၊ ငှက်ဖျား (Malaria) စတဲ့ ခြင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်တဲ့ ရောဂါများ ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ ပြောင်းလဲလာနိုင်ပါတယ်။ သို့သော် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုက ရာသီဥတုအခြေအနေတစ်ခုတည်းပေါ် မူတည်တာမဟုတ်ဘဲ ဒေသအလိုက် ကျန်းမာရေးစနစ်၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လူနေမှုအခြေအနေတွေအပေါ်လည်း မူတည်ပါတယ်။

၅။ အစားအစာနှင့် အာဟာရဆိုင်ရာ ပြဿနာများ

မိုးခေါင်ခြင်း၊ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းနဲ့ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုတွေက စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ အစားအစာထုတ်လုပ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

အစားအစာရရှိနိုင်မှု လျော့နည်းလာခြင်း၊ အစားအစာဈေးနှုန်း မြင့်တက်လာခြင်းတို့က အစားအစာလုံလောက်မှုနဲ့ အာဟာရရရှိမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များနဲ့ ထိခိုက်လွယ်တဲ့ လူအုပ်စုများမှာ အာဟာရချို့တဲ့မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေနိုင်ပါတယ်။

၆။ လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ

အပူချိန်မြင့်တက်ခြင်းနဲ့ ခြောက်သွေ့တဲ့ ရာသီဥတုကြောင့် တောမီးများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး မီးခိုးနဲ့ လေထုညစ်ညမ်းမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒီလို လေထုအရည်အသွေး ကျဆင်းလာတဲ့အခါ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါရှိသူများမှာ ရောဂါလက္ခဏာတွေ ပိုမိုဆိုးရွားလာနိုင်ပါတယ်။

ကျန်းမာရေးကို ဘယ်လို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်မလဲ?

အယ်လ်နီညိုနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုတွေကို လုံးဝတားဆီးနိုင်တာ မဟုတ်ပေမယ့် ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ပြီး လျှော့ချနိုင်ပါတယ်။

• အပူချိန်မြင့်မားတဲ့အချိန်တွေမှာ နေရောင်တိုက်ရိုက်ထိတွေ့မှုကို တတ်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
• ရေဓာတ်ခန်းခြောက်မှု မဖြစ်စေရန် လုံလောက်တဲ့ သောက်သုံးရေ ရရှိအောင် ဂရုစိုက်ပါ။
• သောက်သုံးရေ မသေချာပါက သန့်စင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျိုချက်ခြင်း ပြုလုပ်ပြီးမှ သောက်သုံးပါ။
• အစားအစာများကို သန့်ရှင်းစွာ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ပြီး သင့်လျော်စွာ သိမ်းဆည်းပါ။
• အိမ်ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ရေတင်ကျန်နေတဲ့ နေရာတွေကို ဖယ်ရှားပြီး ခြင်ပေါက်ဖွားမှု လျှော့ချပါ။
• ခြင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သော ရောဂါများကို ကာကွယ်ရန် ခြင်ထောင်၊ ခြင်ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းများကို အသုံးပြုပါ။
• အပူဒဏ်ကြောင့် မူးဝေခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခြင်း စတဲ့ လက္ခဏာတွေ ဖြစ်ပေါ်လာပါက အေးမြတဲ့နေရာမှာ အနားယူပြီး လိုအပ်ပါက ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများထံ ဆေးကုသမှု ခံယူပါ။
• သက်ဆိုင်ရာ မိုးလေဝသနှင့် ကျန်းမာရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများရဲ့ သတိပေးချက်နဲ့ အကြံပြုချက်တွေကို ပုံမှန်စောင့်ကြည့်ပါ။

အယ်လ်နီညို ဖြစ်စဉ်ကို ကြိုတင်သိရှိပြီး ကြိုတင်ပြင်ဆင်ပါ

အယ်လ်နီညိုဟာ သဘာဝရာသီဥတုဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ဒေသအလိုက် သက်ရောက်မှုတွေ မတူညီနိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အယ်လ်နီညို ဖြစ်ပေါ်လာတာနဲ့ လူတိုင်းမှာ ကျန်းမာရေးပြဿနာ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်လာမယ်လို့ သတ်မှတ်လို့မရပါဘူး။

အရေးကြီးတာက မိမိနေထိုင်ရာဒေသရဲ့ ရာသီဥတုအခြေအနေကို သိရှိပြီး အပူဒဏ်၊ ရေရှားပါးမှု၊ ရေလွှမ်းမိုးမှု၊ ခြင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်သောရောဂါများနဲ့ အစားအစာ/သောက်သုံးရေ ဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တွေကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

သတိပေးချက်: ဤဘလော့ဂ်သည် Grace Win ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး အသိပညာပေး အစီအစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများသည် ပညာပေး ရည်ရွယ်ချက်အတွက်သာ ဖြစ်ပြီး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်၊ ရောဂါရှာဖွေခြင်း သို့မဟုတ် ကုသမှုကို အစားထိုးရန် မရည်ရွယ်ပါ။ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများအတွက် ကျွမ်းကျင်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပညာရှင်နှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပါ။